Aniela Maria Chmielińska
Biografia
Aniela Maria Chmielińska urodziła się 27 listopada 1868 roku w Pułtusku. Była córką Józefa Wasiewicza, doktora medycyny, działacza społecznego i kulturalnego, oraz Matyldy ze Skupiewskich, która zmarła przy porodzie drugiego dziecka w 1870 roku. Wychowywana w tradycji narodowo-wyzwoleńczej, ukończyła pensję Anny Jasińskiej w Warszawie, gdzie opanowała trzy języki. W 1887 roku wyszła za mąż za lekarza Jana Chmielińskiego herbu Leszczyc. Mieszkali w Ciechanowie, Płocku, Łowiczu i majątku w Kłudzienku koło Grodziska Mazowieckiego, gdzie Jan zmarł. Mieli czworo dzieci.
W Płocku Aniela Chmielińska działała charytatywnie w Towarzystwie Dobroczynności, zajmowała się najbiedniejszą dzielnicą miasta. Była przewodniczącą Sekcji Wychowawczej Oddziału Towarzystwa Higienicznego, badała warunki mieszkaniowe dozorców, organizowała kąpiele dla dzieci ubogich i akcje „Ogrodu Kolarzy”. Podczas zaborów prowadziła konspiracyjną pracę z młodzieżą szkolną, organizowała strajk szkolny w 1905 roku i tajne nauczanie. Działalność ta spowodowała, że jej mąż stracił pracę i rodzina przeniosła się do Łowicza.
W Łowiczu zainteresowała się historią Ziemi Łowickiej i etnografią. W 1906 roku współtworzyła oddział Towarzystwa Zbiorów Szkolnych, a w 1909 roku oddział PTK. Organizowała wykłady, odczyty i wycieczki. Zbierała wytwory rękodzielnicze, takie jak pająki, wycinanki, ołtarzyki i stroje łowickie. Propagowała prace hafciarek, organizując wystawy i pośrednicząc w sprzedaży ich wyrobów. W 1910 roku otworzyła Muzeum Etnograficzne, które działało pod opieką PTK. Muzeum zostało zniszczone podczas I wojny światowej, ale w 1931 roku otwarto je ponownie.
Chmielińska przygotowała 20 wystaw, m.in. w Łodzi, Warszawie, Pradze czeskiej i Liskowie. Należała do ruchu ludowego, walczyła o prawa obywatelskie, propagowała naukę i czytelnictwo na wsiach. Była członkinią Zarządu Głównego Wydziału Kół Gospodyń Wiejskich, zakładała koła i organizowała kursy w całej Polsce. Pisała artykuły do czasopism, w których zachęcała kobiety do angażowania się w sprawy oświatowe. Walczyła z alkoholizmem i działała na rzecz równouprawnienia kobiet.
Jej bibliografia liczy 274 pozycje opublikowane w 34 czasopismach. Najważniejsze prace to monografie: „Księżacy” (1925), „Księżacy i ich strój” (1930), „Z życia Księżaków” (1935). Była honorową członkinią Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, pierwszą uhonorowaną kobietą. W 1930 roku otrzymała Odznakę Honorową „Za walkę o szkołę polską”. Zmarła 5 kwietnia 1936 roku w Warszawie, ale na prośbę mieszkańców Łowicza została pochowana w tym mieście, na cmentarzu kolegialnym. Jej imieniem nazwano ulicę w Łowiczu.